әлеуметтік өзгерістердің қатаңдауы мен көміртегіге бейтараптық мақсаттарына жету үшін біздің күнделікті іс-әрекеттеріміз табиғи ортаға әсер етеді. Ең алдымен тамақ пісіру орны — бұл үйде тамақ өнімдерін пайдалану мен тастау орталығы болып табылады және экологиялық шаралар үшін маңызды орын.
соңғы зерттеулер бойынша тамақ сақтау орнын дұрыс ұйымдастыру арқылы тамақтан айырылу деңгейін қатты төмендетуге және үй шаруашылығының көміртегі ізін азайтуға маңызды үлес қосуға болады деп анықталды.
біріккен Ұлттар Ұйымының Табиғи орта жөніндегі бағдарламасы (UNEP) жариялаған тамақ қалдықтары индексі хабарламасы 2024 тағам қалдықтары глобалдық парниктік газдар шығарылымының 8-10 пайызын құрайды деп есептеледі деп саналады.
сондықтан тағамды басқару мен сақтау әдістері климат өзгерісіне қарсы күресте маңызды рөл атқарады. 2026 жылға дейін ақылды және жүйелі әрі сақтау жүйесі арқылы үй шаруашылығындағы CO₂ шығарылымын ең көбі 28 пайызға дейін қысқарту мүмкін болады деп күтілуде.
тағамдардың бүлінуі тек «қалдыру» емес, оны өндіру, тасымалдау, сақтау, пісіру сияқты барлық процестерде шығарылатын парниктік газдардың босқа кетуі деген ауқымды проблеманы туғызады.
бҰҰ-ның Климат өзгерісі туралы сәйкестендіру келісімі (UNFCCC) деректері бойынша, тамақ қалдықтарынан шығатын шығарындылар әуе көлігі саласының жалпы көрсеткішінен бес еседен астам жетеді деп хабарлануда.
сонымен қатар, климат өзгерістеріне қарсы шаралар қабылдау ұйымы Project Drawdown -ның тамақ қалдықтарын азайту жоспарын әлемдегі ең тиімді парниктік газдарға қарсы шаралардың бірі ретінде атауда.
MDPI (Көптеген салалық ғылыми баспа ұйымы) зерттеуінде қалалық отбасыларда дұрыс емес сақтау әдістері, тамақтың қолда барын дұрыс бағалай алмау және жарамдылық мерзімінің өтуі сияқты себептерге байланысты қажетсіз тамақ қалдықтарының көп болатыны анықталды.
швеция тамақ қызметі сондай-ақ, үйде, әсіресе асханада қалдықтың «қай жерде» және «неліктен» пайда болатынын көрінетін ету бастапқы қадам деп санайды.
ыдыстарды ұйымдастыру тек «таза көріну» үшін ғана емес, азық-түліктің жарамдылық мерзімін ұзарту және ысырапты болдырмау үшін оптималданған құрал .
сатып алу жоспарының дәлдігін арттыру : ыдыстар реттелген болса, қорды басқару оңай және қайталанатын сатып алулардан құтыласыз.
санат бойынша сақтау : сүт өнімдерін, ет, көкөністер, құрғақ тағамдарды бөлек сақтау азық-түліктің бүлінуін болдырмауға көмектеседі.
FIFO әдісі (алдымен кірген, алдымен шығады) : Ескі тауарларды алдымен пайдалану азық-түліктің жарамдылық мерзімінің өтуін болдырмауға көмектеседі.
көзбен басқару : Мөлдір ыдыстар, жазулар, жарамдылық мерзімінің кестесі сияқты құралдар арқылы «көрінетін» етіп жасау арқылы ұмытып қалу мүмкіндігі азаяды.
сонымен қатар, ақылды функциялары бар сақтау жүйелеріне мыналар жатады:
жарамдылық мерзімін хабарлайтын тоңазытқыш ；
ылғалдылық пен температураны автоматты түрде реттейтін сақтау ыдысы ；
қордағы тауарларды басқаратын қосымша және т.б.
тағамды қоқысқа тастамаса, оның салдарынан туындайтын су мен жердің, энергияның кеткен кетпейтін шығыны азаяды және CO₂ шығарылымы да қатты төмендейді болады.
MDPI зерттеуінде бір ғана тағам өнімін қоқысқа тастаған кезде оның бүкіл жеткізу тізбегі бойынша CO₂ жүктемесі де зиянға ұшырайды деген факт ерекше атап өтіледі.
гринпис де үй тұрмысынан шығатын қоқысты жинау, жағу және басу арқылы пайда болатын қоқыс өңдеу шығарылымы ескерту береді.
сақтауды оптимизациялау арқылы:
тамақ қалдықтары азаяды,
пайдаланылатын ресурстар азаяды,
тасталатын қалдықтармен байланысты шығындар да азаяды.
осыған байланысты, үй шаруашылығының көміртегі ізі 28 пайызға дейін азайтылуы мүмкін деп саналады.
швеция тамақ қызметінің нұсқаулығы : Тамақтың зияндалу себептері - асхана, сақтау және дайындау кезінде нақты көрсетілген.
үй шаруашылығындағы нақты мысалдар тамаша ыдыстар, жарамдылық мерзімін бақылау қосымшасы және FIFO ережесін енгізу арқылы тағам қалдықтарын азайту.
қонақжайлық саласының әдістерін қолдану бағдарламаларды жоспарлау мен қоймадағы тауар қалдығын басқару жүйелерін отбасылық пайдалануға лайықтандыру.
келешектегі асхана Жасанды интеллект, Интернет заттары және экологиялық сананың бірігуі арқылы энергия мен қалдықтарды үнемдеу орталығына айналады.
технологиялар ғана емес, "Тағамды ысырап етпеу" деген мәдени сана өзгерісі де маңызды рөл атқарады.
2026 жылы ас үй сақтау орны тек қарапайым ұйымдастыру әдісі емес, отбасы деңгейінде климат өзгерісіне қарсы шаралардың орталығы айналады.
сақтап ұстаудың әрбір әрекеті, тұрақты болашаққа қадам болып табылады.
EN
