So'nggi yillarda oshxona gigiyenasi tobora keng tarqoq muammoga aylanib bormoqda. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSS) ma'lumotlariga ko'ra, butun dunyo bo'ylab ovqat bilan uzatiladigan kasalliklarning taxminan 20% i oshxona gigiyenasiga bog'liq bo'lib, bakteriyalar asosiy omil hisoblanadi. Ushbu muammolarga javoban Yevropa Ittifoqi yaqinda oshxonada oziq-ovqat saqlashning standartlashtirilganligi va boshqarilishiga alohida e'tibor beriladigan yangi oshxona gigiyena qoidalarini joriy etdi. Yevropa oziq-ovqat xavfsizligi agentligi (EFSA) hisobotiga ko'ra, mos keladigan saqlash echimlari oshxonadagi bakteriyalarning o'sishini 70% gacha kamaytirishi mumkin, bu esa oziq-ovqat xavfsizligini ancha yaxshilaydi. Ushbu yangi qoidalar amalga oshirilishi nafaqat uy, balki tijorat oshxonalarda ham oziq-ovqat xavfsizligi va gigiyenani yaxshilash, iste'molchilarning sog'lig'i va xavfsizligini ta'minlash jihatidan katta qadam bo'lib hisoblanadi.
Yevropa Ittifoqi doimov ovqot xavfsizligi to'g'risidagi qonunlar sohasida yetakchi bo'lib kelgan. So'nggi yillarda global pandemiyaning ta'siri va xalqaro savdoning kengayishi tufayli ovqotlanish bilan bog'liq ifloslanish hamda ovqot orqali tarqatiladigan kasalliklar soni oshdi. Ayniqsa, oshxonada oziq-ovqotlarning noto'g'ri saqlanishi va kesish natijasida bakteriyalar ko'payish uchun qulay sharoit yaratiladi. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JST) hisobotiga ko'ra, butun dunyoda ovqot orqali tarqatiladigan kasalliklarning taxminan 20% ni oshxonada noto'g'ri gigiyena tufayli vujudga keladi, bunda zararli bakteriyalar, viruslar va boshqa mikroorganizmlar oziq-ovqotlarni noto'g'ri saqlash va ishlatish orqali tarqaladi.
Ushbu muammolarni hal etish maqsadida Yevropa Komissiyasi oshxona gigiyenasiga oid qoidalarini kuchaytirishga qaror qildi va barcha uy-joy hamda tijorat oshxonalarida maxsulotlarni saqlash va tashkil etish jihatidan belgilangan gigiyena standartlariga rioya etilishini talab qildi. Yangi qoidalar ayniqsa oshxona saqlash echimlarini standartlashtirishga e'tibor qaratadi va oshxona saqlash uskunalari tozalik, germetiklanish hamda haroratni boshqarish talablari bilan mos kelishi kerak, shu bilan birga bakteriyalar va boshqa mikroorganizmlarning o'sishini kamaytirish talab qilinadi.
Oshxona gigiyenasiga oid Yevropa Ittifoqining yangi me'yoriy hujjatlari oziq-ovqatni saqlash va tashkil etish jihatlarini, ayniqsa, oziq-ovqat mahsulotlarini saqlashning standartlashtirilgan tartibini qamrab oladi. Quyida oshxonada saqlash bo'yicha yangi qoidalar asosida asosiy talablarni keltiramiz:
(1) O'zaro ifloslanishni oldini olish uchun alohida saqlash
Yangi me'yoriy hujjatlar oziq-ovqat mahsulotlarini ularning turlariga qarab alohida saqlashni talab qiladi, shu bilan birga pishirilgan va pishirilmagan mahsulotlar, go'sht va sabzavotlar, dengiz mahsulotlari hamda boshqa komponentlar orasidagi o'zaro ifloslanishni oldini olish kerak. Yevropa Ittifoqi o'tkazgan tadqiqotlar pishirilgan va pishirilmagan mahsulotlar orasidagi o'zaro ifloslanish oziq-ovqat orqali tarqatiladigan kasalliklarning asosiy sabablaridan biri ekanligini ko'rsatdi. Shu sababli, pishirilgan va pishirilmagan mahsulotlar, ayniqsa, go'sht, parranda, dengiz mahsulotlari hamda bakteriyalar tez rivojlanadigan boshqa mahsulotlar uchun mutlaqo alohida joylarda saqlash talab etiladi.
(2) Zaxira mahsulotlarni ifloslanishdan saqlash uchun germetik saqlash
Yangi qoidalar barcha oziq-ovqat mahsulotlarini, ayniqsa, qalampir, konservalar va muzlatilgan ovqatlar kabi ochilgan mahsulotlarni germetik idishlarda saqlashni talab qiladi. Germetik idishlar bakteriyalar va changning ovqatga kirishini oldini oladi, bu esa ovqatning tez chirishini va kesish tufayli ifloslanish xavfini samarali kamaytiradi. Muzlatilgan ovqatlar uchun muzlatish jarayonida sifatini saqlash hamda bakteriyalarning tarqalishini oldini olish uchun maxsus germetik pachkalardan yoki idishlardan foydalanish talab etiladi.
(3) Haroratni nazorat qilish
Yangi qoidalar shuningdek oshxonada haroratni nazorat qilish muhimligini ta'kidlamoqda. Oziq-ovqat mahsulotlari, ayniqsa go'sht, dengiz mahsulotlari va sut mahsulotlari mos haroratda saqlanishi kerak. Sovuq saqlanadigan mahsulotlar 0°C va 4°C oralig'ida, muzlatilgan mahsulotlar esa -18°C dan pastroq haroratda saqlanishi kerak. Ilmiy tadqiqotlar bakteriyalarning issiq muhitda tez rivojlanishini ko'rsatgan, shu sababli ham bakteriyalarning ko'payishini kamaytirish uchun to'g'ri haroratni saqlash juda muhim.
(4) Tozalashga qulay saqlash vositalari
Oshxona uchun saqlash uskunalari, ayniqsa oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash uchun ishlatiladigan javonlar, tirqishlar va shkaflar tozalash va dezinfektsiya qilish uchun qulay bo'lishi kerak. Pichloq, kesish taxtasi va asboblar kabi oziq-ovqat bilan tez-tez aloqada bo'ladigan idishlar oziq-ovqat qoldiqlari va yog'lar to'planishini oldini olish, natijada bakteriyalar ko'payishini rag'batlantirish ehtimolini kamaytirish maqsadida muntazam ravishda dezinfektsiya qilinishi kerak. Kontaminatsiya xavfini kamaytirish maqsadida oziq-ovqat saqlash uchun yog'och va eskirgan plastmassa kabi tozalash qiyin bo'lgan materiallardan foydalanish taqiqlangan.
Yevropa oziq-ovqat xavfsizligi muassasasi (EFSA) hisobotiga ko'ra, mos saqlash yechimlarini joriy etish kuchli ijobiy natijalarga olib keldi. Tadqiqot shuni ko'rsatdiki, mos saqlash yechimlari oshxonalardagi bakteriyalar o'sishini 70% ga qadar kamaytirishi mumkin. Ushbu ma'lumotlar turli xil uy va tijorat oshxonalardan olingan namunalardan kelib chiqqan bo'lib, unda har xil saqlash sharoitida bakteriyalar o'sishini tahlil qilingan. Tadqiqotchilar mos saqlash yechimlarini joriy etgandan so'ng, ayniqsa, pishloq, sovuq va muzlatilgan oziq-ovqatlarni saqlashda bakteriyalar miqdorining sezilarli darajada kamayganini aniqlashdi.
Masalan, Germaniyada o'tkazilgan tadqiqot ham xuddi shunday natijalarni ko'rsatdi. Olimlar turli usullar bilan oziq-ovqat saqlash bo'yicha restoranlar va uy xonalari oshxonalaridagi gigiyenani solishtirdilar. Natijalarda alohida saqlash va yopiq idishlardan foydalangan oshxonalar boshqalarga qaraganda bakteriyalarning 70% kamayganligi aniqlangan. Bu natija aniq ko'rsatadiki, mos saqlash echimlari nafaqat oziq-ovqat ifloslanish xavfini kamaytiradi, balki oshxona umumiy gigiyenasini ham yaxshilaydi.
Yangi qoidalar asosan restoranlar va tijorat oshxonalariga qaratilgan bo'lsada, uy oshxonalar ham oila a'zolarining sog'lig'ini ta'minlash uchun to'g'ri saqlash me'yori talablari bilan mos kelishi kerak. Oshxonada mos saqlash yechimlarini joriy etish uchun uy foydalanuvchilari uchun ba'zi amaliy maslahatlar:
(1) Polka va qutilardagi ajratgichlardan foydalaning:
Ajratgichli polkalar yoki qutilardan foydalanish pishirilgan ovqatlarni pishirilmagandan, sabzavotlarni go'shtdan, dengiz mahsulotlarini boshqa ingredientlardan ajratishga yordam beradi. Bu nafaqat bakteriyalarning kesishib ifloslanishini oldini oladi, balki saqlash uchun joydan foydalanish samaradorligini ham oshiradi.
(2) Ovqat saqlash uchun maxfiy idishlardan foydalaning:
Barcha oziq-ovqat mahsulotlari, ayniqsa ochilgan ziravorlar, quruq mahsulotlar va ortib qolgan ovqatlar germetik idishlarda saqlanishi kerak. Oziq-ovqat uchun mo'ljallangan shisha yoki plastik idishlar ideal variant bo'lib, zararli moddalarni o'z ichiga olishi mumkin bo'lgan materiallardan foydalanishdan ehtiyot bo'lish kerak.
(3) Muzlatgich haroratini muntazam tekshiring:
Uy muzlatgichi muzlatilgan mahsulotlarning 0°C dan 4°C gacha, muzlangan mahsulotlarning esa -18°C dan pastroqda saqlanayotganligini ta'minlash uchun muntazam tekshirilishi kerak. Haroratni nazorat qilish uchun termometrdan foydalanish ovqatni to'g'ri haroratda saqlashga yordam beradi.
(4) Oshxonani toza va dezinfektsiyalangan holda saqlang:
Oshxona, ayniqsa, stollar, pichqonlar, kesish taxtasi va boshqa idishlari kabi sirtini muntazam ravishda tozalash muhim. Sirtlarni dezinfikatsiya qilish uchun oziq-ovqatga ruxsat etilgan tozalagichlardan foydalaning hamda barcha joylarda oziq-ovqat qoldiqlari yoki yog' bo'lmasligiga ishonch hosil qiling.
Mutaxassislarning fikricha, oshxonada me'yoriy talablarga javob beradigan saqlash echimlari oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlash uchun juda muhim. AQSH Oziq-ovqat va dorilar ma'muriyati (FDA) noto'g'ri oziq-ovqat saqlash nafaqat oziq-ovqat ifloslanish xavfini oshirish, balki oziq-ovqat orqali tarqatiladigan kasalliklarni kengayishini ham rag'batlantirishini ta'kidlidi. Saqlash usullarini takomillashtirish hamda kesish (chillik)ni kamaytirish orqali bu xavflarni sezilarli darajada kamaytirish mumkin.
Xalqaro oziq-ovqat xavfsizligi bo'yicha tashkilot (IFOAM) ma'lumotlariga ko'ra, oshxonada mos keladigan saqlash yechimlarini joriy etish oziq-ovqat xavfsizligini sezilarli darajada yaxshilaydi. Oziq-ovqatni to'g'ri saqlash va ularni to'g'ri ajratish bakteriyalarning tarqalish ehtimolini kamaytirishini, shu bilan birga oziq-ovqat gigiyenasi standartlarini yaxshilash va iste'molchilarning sog'lig'ini ta'minlashini ko'rsatuvchi tadqiqotlar olib borilgan.
Yashash xonalari uchun Yevropa Ittifoqining yangi gigiena qoidalarini joriy etish global oziq-ovqat xavfsizligi standartlarini yaxshilashda muhim qadam bo'ldi. Ushbu yangi qoidalar oshxonalar toza saqlash yechimlariga rioya qilishini ta'minlab, bakteriyalarning ko'payishini va oziq-ovqatning ifloslanish xavfini kamaytiradi. Boshidan boshlab oshxona gigienasini yaxshilab, ushbu qoidalar oziq-ovqat bilan bog'liq kasalliklarning oldini olishga, iste'molchilarning sog'lig'ini ta'minlashga yordam beradi.
Ushbu qoidalar kengaytirilishi bilan turar uy oshxonasi ham, tijorat oshxonasi ham xavfsizroq va tozaroq oziq-ovqat muhitini taqdim etish imkoniyatiga ega bo'ladi. Mos saqlash yechimlari oziq-ovqat bilan uzatiladigan kasalliklarni kamaytirishga yordam beradi hamda har bir ovqat imkon qadar xavfsiz va sog'lom bo'lishini kafolatlaydi.
EN
