Giriş: Gıda israfı küresel bir zorluktur, ev mutfakları çözümün anahtarıdır
Dünya genelinde gıda israfı, sosyal, çevresel ve kaynak açısından giderek artan bir sorun haline gelmiştir. Birleşmiş Milletler Çevre Programı'na (UNEP) göre, dünya genelinde yaklaşık %19 oranında gıda israfı meydana gelmekte olup, bu israfın %60'sı hanelerden kaynaklanmaktadır. Sadece 2022 yılında, 1,05 milyar tondan fazla gıda israf edilmiştir ve bu her gün atılan bir milyardan fazla öğüne karşılık gelmektedir, bu sırada milyonlarca insan hâlâ açlıkla mücadele etmektedir.
Bu, gıda israfının sadece küresel değil, aynı zamanda özellikle çok kişilik hanelerde yerel bir sorun olduğunun bir göstergesidir. Satın alınan malzemelerin büyük çeşitliliği, karmaşık talep ve uygun saklama yöntemlerinin eksikliği nedeniyle, gıdalar genellikle fark edilmeden veya son kullanma tarihleri dolmadan önce atılır.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Ekonomik İş Birliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), gıda israfını azaltmanın sadece politika reformlarına ve tedarik zinciri değişikliklerine değil, aynı zamanda hanelerde sistematik gıda yönetiminin gerekli olduğunu vurgulamaktadır. Bu özellikle gıdaların doğru yönetimi hayati öneme sahip çok kişilik haneler için geçerlidir.
Haneler, gıda israfının başlıca kaynağıdır. UNEP'e göre gıda israfının %60'ı hanelerde meydana gelir, özellikle çok kişilik hanelerde. Bu zorluklar, farklı tercihler ve sistematik ve düzenli depolama yöntemlerin eksikliği nedeniyle daha da artmaktadır.
Gıda yönetimi genellikle kaotik olup, gıdalar sıklıkla kaybedilir veya unutulur. Malzemelerin kategorilendirme, etiketleme ve her gıda için özel alanlar tahsisi gibi net ve düzenli bir yönetim yöntemi olmadan, gıda israfı riski önemli ölçüde artar.
Sistemli depolamanın ilk adımı, malzemeleri kategorilere ayırmak ve her bir alan için belirli bir depolama yeri atamaktır. Her bir malzemenin nerede saklanması gerektiğini net bilindiğinde, yiyeceklerin unutulması veya kaybolması ihtimali azalır. Örneğin süt ürünleri buzdolabının belirli bir bölümünde, et diğer bir bölmede ve pirinç ile makarna gibi kuru gıdalar ise dolapta saklanabilir.
Gıdaların açık son kullanma tarihleriyle etiketlenmesi ve işaretlenmesi, gıdaların zamanında tüketilmesini sağlamak için yardımcı olur. Bu basit adım, ev halkının son kullanma tarihinden önce malzemeleri kullanmalarını hatırlatarak israfı azaltabilir. Satın alma ve son kullanma tarihlerini belirtmek için şeffaf kaplar veya etiketleme araçları kullanmak, ev halkının malzeme durumunu kolayca görmesini sağlar.
FIFO prensibi (İlk Giren, İlk Çıkar), mutfakta sistematik depolamanın temel bir parçasıdır. Bu, ilk satın alınan malzemelerin önce kullanılacağı anlamına gelir, böylece daha eski gıdalar yeni olanlardan önce tüketilir. Düzenli bir envanter tutularak ve gıdaların son kullanma tarihlerine göre kullanılmasıyla haneler israfı önemli ölçüde azaltabilir.
Springer dergisinde yayımlanan bir çalışma, iyi organize edilmiş ve görsel olarak erişilebilir bir gıda depolama sisteminin yanlış depolama nedeniyle doğrudan atık miktarını azaltabileceğini gösterdi. Araştırmalar, görsel işaretlerin ve uygun kap tasarımının bozulabilen ürünlerin miktarını azaltmaya ve öncelikle kullanılması gereken malzemeleri takip etmeyi kolaylaştırmaya yardımcı olduğunu göstermektedir.
Akıllı mutfak cihazları, gıda yönetimini daha verimli hale getiren başka bir faktördür. Örneğin envanter takibi özellikli akıllı buzdolapları, gıdaların son kullanma tarihine yaklaştığını kullanıcılarına bildirebilir. Bu tür teknolojiler, hiçbir şeyin israf edilmeden emin olmak için gıda yönetimi konusunda proaktif bir yaklaşım benimsenmesini sağlar.
Japonya ve Birleşik Krallık gibi ülkeler, gıda yönetimi ve muhafaza için organize çözümler uygulayarak hanelerdeki gıda israfını başarıyla azalttı. Örneğin Japonya'da, ev halkı düzeyinde geliştirilmiş muhafaza uygulamaları ve daha iyi gıda yönetimi sayesinde kişi başına gıda atığı yaklaşık %35 oranında azaltıldı. Bu uluslararası örnekler, organize depolama çözümlerinin atık azaltımında önemli bir etkiye sahip olabileceğini göstermektedir.
Gıda depolama için 'kamin prensibi', her bir malzemenin net bir 'giriş' ve 'çıkış' noktasına sahip olmasını sağlar. Bu yöntem, daha eski ürünlerin önce kullanılmasını sağlayacak şekilde düzenlenmesidir. Örneğin, yeni gıdalar alındığında, bu ürünler dolap veya buzdolabında eski ürünlerin arkasına yerleştirilmelidir, böylece eski gıdalar önce tüketilir.
Haftalık envanter yapmak, son kullanma tarihinden önce tüketilmesi gereken gıdaların kullanımını sağlayarak israfı öneme yardımcı olabilir. Bu envanter sırasında neredeyse bitmek üzere olan veya yakında sona ermek üzere olan malzemeler not edilir. Daha sonra bu malzemeleri kullanacak şekilde yemek planlaması yapılabilir, böylece bu ürünlerin atılması önlenebilir.
Gıdaların görünürlüğünü artırarak sistematik depolamaya yardımcı olabilecek birçok araç vardır. Örneğin, şeffaf kaplar, istiflenebilir kutular ve etiketleme araçları, dolap veya buzdolabının içeriğinin görünür olmasını kolaylaştırabilir ve bu sayede gıdaların unutulması veya israf edilmesi olasılığını azaltabilir.
Çalışmalar ve gerçek yaşamda yapılan hane deneyleri, sistematik depolama stratejilerinin uygulanmasının atığı önemli ölçüde azaltabileceğini göstermiştir. Bunun bir örneği, organize depolama ve envanter yönetiminin kullanımını teşvik eden bir topluluk girişimi olup, bu girişimi uygulayan haneler gıda israfını %70'ye kadar azaltmayı başarmıştır. Bu sonuçlar, sistematik depolamanın atığı azaltmak için etkili bir strateji olduğunu doğrulamaktadır.
Gıda israfını azaltmak her hane halkasında başlar. Mutfakta sistematik depolama yöntemlerini uygulayarak çok kişilik haneler sadece para biriktirmekle kalmaz, aynı zamanda daha sürdürülebilir bir geleceğe de katkıda bulunur. Sistematik depolama, gıdaların son kullanma tarihinden önce tüketilmesini sağlar, gereksiz israfı azaltır ve satın alınan yiyeceklerin en iyi şekilde kullanılmasını garanti eder.
Gıda israfını azaltmanın anahtarı mutfakta etkili bir organizasyondur. Doğru araçları, stratejileri ve tutumu kullanarak haneler israfı önemli ölçüde azaltabilir, kaynakları tasarruf edebilir ve daha sürdürülebilir bir dünyaya katkıda bulunabilir.
EN
